Prachatai Podcast

'A Theory of Justuce' หรือ 'ทฤษฎีความยุติธรรม' ของจอห์น รอลส์ อาจเรียกได้ว่าเป็นภาคบังคับของนักอ่านที่สนใจปรัชญาการเมือง ถือเป็นหนังสือที่มีอิทธิพลสูงเล่มหนึ่งของศตวรรษที่ 20 และยังชวนขบคิดต่อเนื่องถึงศตวรรษนี้

ในยุคที่รอลส์กำลังฟูมฟักความคิด โลกแห่งวิชาการแห้งแล้ง จมติดกับความเชื่อที่ว่าไม่มีใครสามารถค้นคิดทฤษฎีใหม่ๆ ได้อีกแล้ว ทำได้เพียงศึกษา ตีความ และขยายสิ่งเดิมที่มีอยู่

ทว่า รอลส์ไม่เชื่อ เขาทะเยอทะยานกว่านั้น ใช้เวลายาวนานกลั่นออกมาเป็นหนังสือเล่มนี้ ด้วยหวังว่าจะสร้างทฤษฎีความยุติธรรมที่สามารถนำไปปรับใช้ได้จริงบนโลกที่เรายืนอยู่

ภายหลังหนังสือเผยแพร่ มันก็กลายเป็นที่ถกเถียง ได้รับการยอมรับและโต้แย้งจากนักคิดมากหน้าหลายตา ความยุติธรรมในฐานะความเป็นธรรมของเขาทั้งถูกชื่นชมและก่นด่า...เป็นธรรมดา ถือว่าหนังสือทำหน้าที่ได้โดยสมบูรณ์

ปีที่ผ่านมาเป็นปีครบรอบ 50 ปีที่ 'A Theory of Justice' ตีพิมพ์เผยแพร่เป็นครั้งแรก ผมชวน อ.ปิยฤดี ไชยพร จากภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาบอกเล่าถึงที่มาที่ไป ทฤษฎี และอิทธิพลของหนังสือเล่มนี้

“ผมมีโอกาสได้ลงไปบ้านหนองกุงในปี 2542 ผมได้ไปเห็นชาวบ้านไหว้เจดีย์จิตร ภูมิศักดิ์กัน ก็เลยเดินไปคุยกับเขา ชาวบ้านเล่าให้ฟังว่าเจ้าพ่อจิตรให้หวยแม่น ต้องไหว้เจ้าพ่อจิตรด้วยบุหรี่เพราะว่าท่านชอบบุหรี่ นอกจากบุหรี่แล้วก็ต้องไหว้ด้วยเบียร์ดาวแดงคือไฮเนเกน ใช้ยี่ห้ออื่นไม่ได้”

จิตร ภูมิศักดิ์ เสียชีวิตในวันที่ 5 พฤษภาคม 2509 หลังจากการเสียชีวิตของบัณฑิตอักษรศาสตร์ผู้นี้ มีผู้คนนำเรื่องราวเขามาเล่าขานสืบต่อกันมากมาย ทั้งในรูปแบบฐานะที่ต่างกันไปในบริบท สถานที่ และช่วงเวลาที่ต่างกัน จิตรถูกปลูกสร้างให้เป็นทั้งศิลปิน นักคิด นักเขียน นักปฏิวัติ ผู้ทรงอิทธิพลของขบวนการนักศึกษาในเมือง ไปจนถึง ‘เจ้าพ่อจิตร’ ‘อาจารย์จิตร’ ‘บุคคลสำคัญของท้องถิ่น’ ของคนในตำบลคำบ่อ อำเภอวาริชภูมิ จังหวัดสกลนคร ถึงกับจะพูดได้ว่าชื่อจิตร ภูมิศักดิ์ เป็นที่รู้จักกันก็เมื่อหลังจากที่เขาเสียชีวิตไปแล้ว มากกว่าในช่วงที่เขามีชีวิตอยู่ด้วยซ้ำไป หลายคนอาจจะเรียกมันว่าการเกิดใหม่ของจิตร

อ่านทั้งหมดได้ที่: https://prachatai.com/journal/2016/05/65617

ประชาไท #อ่านให้ฟัง หยิบบทความที่น่าสนใจมาอ่านให้คุณฟัง แบบไม่ต้องอ่าน

ย้อนทบทวนจุดเริ่มต้นของการชุมนุมเสื้อแดงวันที่ 12 มีนา 53 เพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลอภิสิทธิ์ยุบสภาและจัดเลือกตั้งใหม่ พร้อมย้อนดูพลวัตก่อนหน้านั้นตั้งแต่ปมยึดทรัพย์ ‘ทักษิณ’ 4.6 หมื่นล้าน การเป็นกลุ่มต้านระบอบอํามาตย์และการตั้งรัฐบาล ‘อภิสิทธิ์’ ในค่ายทหาร กลุ่มปกป้อง รบ.จากการเลือกตั้ง กลุ่มต้านรัฐประหาร+เปรม และไม่รับร่าง รธน. และปฐมบทชุดแรกในฐานะกลุ่มผู้สนับสนุนทักษิณ-ไทยรักไทย ต้าน พธม.และนายก ม.7

อ่านทั้งหมดได้ที่: https://prachatai.com/journal/2020/03/86764

ประชาไท #อ่านให้ฟัง หยิบบทความที่น่าสนใจมาอ่านให้คุณฟัง แบบไม่ต้องอ่าน

“เลี้ยงลูกอย่างไรไม่ให้เป็นเกย์” ชาวเน็ตขุดประวัติ พญ.ลลิตา ธีระศิริ ผู้เตือนเด็กรุ่นใหม่ว่าใครไม่เข้ารับปริญญา เจ้าของบริษัทจะไม่รับเข้าทำงาน พบว่าเธอเคยเขียนหนังสือขายดีเมื่อ 35 ปีที่แล้ว

แนวคิดในอดีตไม่ว่ากัน เพราะ “ยุคสมัยก้าวไปข้างหน้า สังคมเปลี่ยน” “ใครก็ตามที่ติดกับกงล้อประวัติศาสตร์ก็จะตกยุค” (ฮั่นแน่ ใช้ภาษาเก่าแก่ฟังคุ้นๆ)

พูดถึงปัจจุบันดีกว่า น่ามีคนเขียนหนังสือ “เลี้ยงลูกอย่างไรไม่ให้เป็นสามกีบ” รับประกันเบสต์เซลเลอร์ ขอแนะนำ แต่พ่อแม่ทำตามได้หรือเปล่าไม่รู้

“เลี้ยงลูกอย่างไรไม่ให้เป็นสามกีบ” บัญญัติข้อแรก อย่าสอนลูกให้ตระหนักถึงความเท่าเทียม เห็นคนเท่ากัน คิดว่าตนเองนั้นมีสิทธิเสรีภาพเท่าผู้อื่น ต้องเคารพสิทธิผู้อื่น และผู้อื่นก็ต้องเคารพสิทธิของตน

เห็นไหม แค่ข้อแรกก็ยากแล้ว สอนลูกยังไงให้คิดว่าตัวเองต่ำต้อยกว่าคนอื่น หรืออยู่เหนือกว่าคนอื่น เด็กโตในสังคมสมัยใหม่ ให้ความสำคัญกับเสมอภาคเท่าเทียม ไม่เหยียดเพศผิวพรรณแบ่งชนชั้น รังเกียจอภิสิทธิ์ชน Privilege สิทธิพิเศษข้ามหัวชาวบ้าน พ่อแม่จะสอนอย่างไรไม่ให้ลูกคล้อยตาม

อ่านทั้งหมดได้ที่: https://prachatai.com/journal/2022/01/96926

ประชาไท #อ่านให้ฟัง หยิบบทความที่น่าสนใจมาอ่านให้คุณฟัง แบบไม่ต้องอ่าน

“...ยูเครนมิใช่เป็นเพียงประเทศเพื่อนบ้านของเรา แต่ยังมีรากฐานการบูรณาการร่วมกันกับรัสเซียในทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ ยูเครนใหม่ถูกสถาปนาขึ้นโดยรัสเซีย - บอลเชวิค - หรือโดยแน่ชัดก็คือพรรคคอมมิวนิสต์...” - วลาดิมีร์ ว. ปูติน

ประวัติศาสตร์คือบันทึกแห่งพัฒนาการการแก้ปัญหาของมนุษย์ และวิธีหนึ่งในการแก้ปัญหาของมนุษย์คือความรุนแรง ความรุนแรงเป็นวิธีแก้ปัญหาที่ง่ายที่สุดและเห็นผลเร็วที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อคุณมีทรัพยากรในมือมากพอ

และจะยิ่งได้เปรียบถ้าอีกฝ่ายไม่มีอะไรมาต่อกรด้วย

บทความนี้เป็นบทวิเคราะห์ถึงประเด็นพิพาทระหว่างรัสเซีย-ยูเครนเหนือดินแดนดอนบาสและไครเมีย เราจะมาหาคำตอบกันว่าประธานาธิบดีปูตินต้องการยูเครนตะวันออกไปเพื่ออะไร ลูกันสค์ โดเนตส์ และยูเครนตะวันออกสำคัญอย่างไรต่อข้อได้เปรียบทางภูมิรัฐศาสตร์ของรัสเซีย รวมถึงและท่าทีและการตอบสนองของรัสเซียต่อประชาคมโลก

อ่านทั้งหมดได้ที่: https://prachatai.com/journal/2022/02/97403

ประชาไท #อ่านให้ฟัง หยิบบทความที่น่าสนใจมาอ่านให้คุณฟัง แบบไม่ต้องอ่าน

งานข่าวสืบสวนสอบสวนข้ามชาติจาก 39 ประเทศทั่วโลกพบผู้นำเผด็จการ ผู้ฉ้อราษฎร์บังหลวง สายลับ ท่อน้ำเลี้ยงมาเฟีย ไปจนถึงผู้มีประวัติละเมิดสิทธิมนุษยชน มีบัญชีในธนาคารสวิตเซอร์แลนด์ ที่ๆ มีกฎหมายรักษาความลับทางธนาคารเข้มงวด สำหรับไทย พบนักธุรกิจชั้นนำ อดีตข้าราชการ ต่างชาติที่เคยถูกตั้งคำถามเรื่องการเลี่ยงภาษี

อ่านทั้งหมดได้ที่: https://prachatai.com/journal/2022/02/97343

ประชาไท #อ่านให้ฟัง หยิบบทความที่น่าสนใจมาอ่านให้คุณฟัง แบบไม่ต้องอ่าน

ฉันพบลุงครั้งแรกในศาลทหาร ชายชราผมสีดอกเลาตัดสั้นเรียบแปล้ เสื้อเชิ้ตแขนยาวสีขาว กางเกงขากระบอกสีดำ และสะพายย่ามสีขาว ย่ามวิเศษที่ล้วงออกมาเมื่อไหร่มักเจอหนังสือยกชุดสี่เล่มของลุงที่ลดจาก 900 บาทเหลือ 200 บาทก็ยังไม่มีใครซื้อ

วันนั้นฉันและเพื่อนได้รับหนังสือมาฟรีคนละชุด เราไปนั่งคุยกันต่อที่ธรรมศาสตร์ท่าพระจันทร์ ลุงตัวจริงก็มีส่วนคล้ายกับหนังสือที่ฉันอ่าน แต่วันนั้นฉันได้เห็นความดื้อดึงบางอย่างในตัวลุง ฉันไม่ได้มองว่าเป็นข้อเสียไปทั้งหมด แต่คิดว่าถ้าลุงไม่ดื้อลุงก็คงไม่เป็นอย่างทุกวันนี้ อาจจะไม่โดนข้อหา 112 อาจจะไม่ต้องแยกทางกับครอบครัว แล้วก็อาจจะไม่ได้เขียนหนังสือ และถ้าเป็นแบบนั้นฉันคงรู้สึกเสียดาย

อ่านทั้งหมดได้ที่: https://freedom.ilaw.or.th/112theseriesBandit

ประชาไท #อ่านให้ฟัง หยิบบทความที่น่าสนใจมาอ่านให้คุณฟัง แบบไม่ต้องอ่าน

รัฐไทยอยู่กับระบอบเผด็จการในรูปแบบต่างๆ มานาน แม้ว่ามีความพยายามในศตวรรษที่ 20 ที่จะออกจากรูปแบบเผด็จการหลายครั้ง แต่ก็ไม่มีผลอย่างยั่งยืนสักครั้ง ในที่สุดเผด็จการโดยตรงหรือซ่อนรูปก็กลับมาครอบงำรัฐใหม่อีกทุกทีไป

ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น คงไม่ผิดที่จะพูดอย่างที่พูดกันอยู่เสมอว่า องค์กรและสถาบันสำคัญทางสังคม-การเมืองของไทย เช่น กองทัพ, ทุน, สถาบันพระมหากษัตริย์, สถาบันและระบบการศึกษา, องค์กรทางศาสนาและวัฒนธรรม ไม่ยอมขยับปรับเปลี่ยนไปสู่ระบอบปกครองอย่างอื่น นอกจากเผด็จการในรูปต่างๆ

แต่ความเหนียวแน่นคงทนของเผด็จการในรัฐ (และสังคม) ไทย ทำให้อดคิดไม่ได้ว่า มันน่าจะมีอะไรที่ “ลึก” กว่าปัจจัยต่างๆ ที่กล่าวแล้ว อย่างน้อยก็เพราะทั้งหมดเหล่านั้นล้วนเป็นปัจจัยภายนอกความเป็นมนุษย์ของคนไทย สิ่งที่ควบคู่กันไปกับพฤติกรรมของสถาบันและองค์กรดังกล่าวแล้ว คือวัฒนธรรมไทย (โลกทัศน์และระบบความสัมพันธ์ทางสังคมแบบไทย) ต่างหาก ซึ่งเป็นพื้นฐานอันเอื้ออำนวยให้ระบอบเผด็จการงอกงามอย่างไม่เสื่อมคลาย

พูดให้ง่ายกว่านั้นก็คือ คนไทยเองหรือวัฒนธรรมไทยเองนั่นแหละ มีส่วนอยู่ไม่น้อยที่ช่วยอุดหนุนให้ระบอบเผด็จการยืนยงอยู่ในสังคมไทยมาอย่างยาวนาน

ด้วยเหตุดังนั้น ผมจึงอยากจะวิเคราะห์วัฒนธรรมไทย เท่าที่ผมมีความสามารถ แต่ก็วิเคราะห์เฉพาะในส่วนที่เกื้อหนุนให้ระบอบเผด็จการดำรงอยู่ได้อย่างคงทนในประเทศนี้

อ่านทั้งหมดได้ที่: https://prachatai.com/journal/2021/12/96206

ประชาไท #อ่านให้ฟัง หยิบบทความที่น่าสนใจมาอ่านให้คุณฟัง แบบไม่ต้องอ่าน

เพราะการเรียนไม่ควรมุ่งตอบโจทย์ทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว หากควรเป็นการเติมเต็มศักยภาพของมนุษย์ เรียนรู้การอยู่ร่วมกับความหลากหลายในฐานะพลเมืองโลก

มาร์ทา นุสบาม ผู้เขียนหนังสือเล่มนี้ไม่ได้ปฏิเสธการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี แต่จำเป็นต้องมีมนุษยศาสตร์และศิลปะควบคู่กันเพื่อบรรลุเป้าหมายข้างต้น

คุยกับ อาจารย์เหมือนมาด มุกข์ประดิษฐ์ จากสาขาปรัชญา คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ถึงแรงผลักดันที่ทำให้เธอแปลหนังสือเล่มนี้ ในฐานะที่เธอสอนปรัชญาซึ่งเป็นสาขาหนึ่งของมนุษยศาสตร์ ปรัชญาคือความจำเป็น

เพราะมันเชิญชวนให้เราตั้งคำถาม ซึ่งน่าจะเป็นเรื่องสำคัญยิ่งในสังคมที่ห้ามตั้งคำถาม

ติดตาม WanderingBook ได้ที่: https://www.facebook.com/NokPanejorn

การแก้ไขรัฐธรรมนูญ โดย “ยกเลิกมาตรา 272 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 แต่มิให้มีผลเปลี่ยนแปลงต่อการเลือกนายกรัฐมนตรีที่ได้ดำเนินการไปแล้วก่อน” จึงเป็นประตูทางออกที่จะก้าวไปสู่การแก้ปัญหาที่ประเทศชาติกำลังเผชิญอยู่ แม้อุปสรรคสำคัญคือสมาชิกวุฒิสภาที่จะไม่เห็นด้วย แต่การแก้ไขต้องการเสียงสนับสนุนของวุฒิสมาชิก 84 เสียงก็ยังมีโอกาสเป็นไปได้ ทั้งนี้เพื่อกอบกู้ภาพพจน์ ความเชื่อมั่นให้กลับคืนมาสู่สถาบันวุฒิสภา การเคลื่อนไหวแสดงพลังของประชาชน สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคการเมือง เพื่อให้วุฒิสมาชิกเห็นแก่ประโยชน์ของประเทศชาติเปิดทางสู่การปฏิรูป และความสงบสุขของสังคมน่าจะปลุกเร้าสำนึกของวุฒิสมาชิกที่จะได้มีโอกาสทำหน้าที่ตอบแทนต่อประชาชนสักครั้งในชีวิตหนึ่งของการเป็นวุฒิสมาชิกได้

อ่านทั้งหมดได้ที่: https://prachatai.com/journal/2021/11/96173

ประชาไท #อ่านให้ฟัง หยิบบทความที่น่าสนใจมาอ่านให้คุณฟัง แบบไม่ต้องอ่าน